< terug naar opinie-overzicht

Meer denken, minder rendement

Terugblik op juridische faculteit EUR: wees kritisch op antiautoritaire autoriteiten

Ze droegen versleten jasjes en hadden onverzorgd haar en dito baarden. De hoogleraren van de niet-juridische vakken op de Erasmus Universiteit wilden, eind jaren zeventig en begin jaren tachtig, vooral ‘gewoon’ lijken. Deze maatschappijkritische sociologen en sociaal psychologen lieten zich gretig tutoyeren door ons studenten. Verder viel me op dat ze veel dronken, waarschijnlijk uit frustratie dat hun kritiek op het establishment en het strafrechtsysteem niet werd omarmd door de onderdrukte volksmassa’s.

Aan rendementsdenken hadden onze antiautoritaire professoren op Woudestein een broertje dood, net als de UvA-studenten die nu vijftig jaar na dato met het Maagdenhuisthema aan de haal gaan. Op de universiteit, vonden onze hoogleraren, moest je kritisch leren denken en reflecteren. Toetsen vonden ze eigenlijk maar onzin. Aan praktische kennis hechtten ze weinig waarde. Een dagvaarding of een verzoekschrift schrijven was een ambachtelijke vaardigheid die je in de praktijk kon leren. Maar denken leerde je op de universiteit. Vakken als Strafprocesrecht en Hoofdstukken Handelsrecht moesten opboksen tegen ‘Zelfbestuur in Zuid-Slavië’ en ‘Zen and the Art of Motorcycle Maintenance’.

Als kind uit een milieu waar doorleren uitzonderlijk was, vond ik deze ongewassen geleerden eerst maar vreemde snuiters. Maar later ben ik ze wel gaan waarderen. Onafhankelijk en kritisch denken is een vaardigheid waar je de rest van je leven veel plezier van kunt hebben.

Er zit ook een keerzijde aan dit verhaal. Nieuw verworven macht haalt niet het beste naar boven in mensen. Kritiek was prima, maar zelfkritiek? De ideologisch gedreven professoren ontpopten zich tot intolerante betweters die elkaar te vuur en te zwaard bestreden, en weinig geduld hadden met studenten die het waagden een hoogleraar tegen te spreken. Tolerantie was niet hun sterkste eigenschap. Een student vatte het zo samen: ‘Als je opschrijft dat prins Bernhard een schoft is, krijg je een tien bij rechtssociologie.’

Tikje overdreven misschien. Het geeft wel weer wat er kan gebeuren als de zogeheten vrije geesten de vrije hand krijgen. Minder rendementsdenken? Het komt de intellectuele vrijheid ten goede, dus wat mij betreft prima. Maar hou die nieuwe vrije geesten in toom, anders ontsporen ze net zo als hun voorgangers, en verliezen ze zich in vrijblijvend geneuzel.

Wees kritisch op autoriteiten, zeker als die zichzelf antiautoritair noemen.

 

< terug naar opinie-overzicht